سند تاریخی
«معرفي يك سند تاريخي چاپ نشده»
طي جنگ جهاني اول كه نيروهاي روس وارد پايتخت ايران شده بودند، مجاهدين ايران به صفحات جنوبي كشور حركت كرده و در كرمانشاه دولت موقت ملي تشكيل دادند. در پايتخت دولتي همسو با متفقين به رياست فرمانفرما تشكيل گرديد. دولتهاي روس و انگليس بر همه اركان حكومت ايران سيطره يافته، حتي بانك شاهنشاهي بر كليه امور مالي ايران، چاپ اسكناس و تعيين نرخ ارز احاطه داشت. سند حاضر نمونهاي از قدرت مالي اثرگذاري بانك در اوضاع دولت و همچنين تقاضاي كمك و همراهي دولت ايران از اين بانك را به تصوير ميكشد. اين نامه كه توسط حاجي يمين الملك وزير ماليه وقت در تاريخ 3 فوريه 1916 / 13 بهمن 1294 / 28 ربيع الاول 1334 نوشته شده است. در مورد ميزان نرخ ليره، احتساب بهره بدهي دولت با سود 7 درصد را تقاضا كرده است.
در متن مراسله چنين آمده است:
«بانك شاهنشاهي ايران»
مراسله شريفه نمره 43 مورخه 9 ربيع الاول جاري در جواب مشروحه اين وزارتخانه نمره 2942/29461 واصل ملاحظه شد. از توضيحي كه راجع به مأخذ ليره داده بوديد اطلاع حاصل گرديد ولي در خصوص نرخ تنزيل ايضاحات آن بانك محترم وزارت ماليه را نميتواند اقناع نمايد. در صورتيكه بانك شاهنشاهي غالباً با اولياي دولت عليه ابراز مساعدت كرده است چگونه اكنون روا ميبيند كه احوال جنگ و روزگار مملكت را مستمسك قرار داده در موقعي كه دولت عليه بيش از همه وقت منتظر كمك و همراهي است سلب مساعدت خود را بنمايد. وانگهي از آنجا كه تا ميزان دويست و شانزده هزار ليره موافق امتيازنامه حق دولت عليه است كه حساب بدهي داشته باشد. مسلم ميگردد مساعدت بانك فقط نسبت بمازاد اين مبلغ است و بنابراين اگر وزارت ماليه از آن بانك محترم تقاضا كند كه همان مأخذ 7% را براي مرابحه كل مبلغ كما فيالسابق محسوب دارند تكليف شاق نكرده است. بعلاوه چنانكه شفاهاً نيز خاطرنشان شد نظر بهمين احوال جنگ و اوضاع مملكت كه در مراسله سابقالذكر بدان اشاره كردهايد تصور نمي رود كه براي بانك شاهنشاهي استفاده از وجوه خود بهتر از اين ميسر باشد. و اگر هم ميسر شود پس امتيازي كه بانك بمعاملات دولت ميدهد چه صورت و معني خواهد داشت. بنابر ملاحظات فوق رباني صد نظر شيوه مسامحه كارانه كه در اغلب مواقع از آن بانك محترم نسبت اين وزارتخانه مشهود افتاده است. اميدوارم در جواب اين مراسله اين جانب را مطمئن خواهيد ساخت كه همان مأخذ 7% را براي مرابحه حساب بدهي اين وزارتخانه معمول خواهيد داشت.
امضاء وزير ماليه
وبلاگ گروه تاریخ متوسطه استان قم در راستای اهداف آموزشی درس تاریخ و به منظور اطلاع رسانی به دبیران محترم تاریخ استان قم و دیگر استان های کشور و ارتباط و بهره گیری از تجربیات آن ها در زمینه آموزش تاریخ در مقطع متوسطه ایجاد گردیده است. امید است دبیران محترم تاریخ با عنایت خاص به این وبلاگ و ارسال تجربیات و دیدگاه های خود ما را در جهت تأمین اهداف مورد نظر یاری فرمایند.